Noorwegen is het enige land in Noord Europa waar de houten kerken uit de middeleeuwen nog in tact zijn.

Gedurende de Middeleeuwen, toen op tal van plaatsen in Europa grote kathedralen werden opgetrokken uit steen, werd een zelfde bouwtechniek in Noorwegen ontwikkeld, maar dan om met hout te bouwen. Het bouwen van schepen en huizen in de Vikingtijd zorgde voor de ontwikkeling van de techniek en traditie om kunst en houtbewerking te combineren. En dat proces resulteerde in de staafkerken.

De staafkerken vormen een wezenlijk bestanddeel van de architectonische erfenis van Noorwegen. Ze zijn zowel van nationaal als internationaal belang.

UNESCO

De oudste staafkerk van Noorwegen is de staafkerk van Urnes in Luster op de oever van de Sognefjord. Het is ook de enige staafkerk die is opgenomen op de Lijst van Werelderfgoed van de UNESCO.

Het bouwwerk, opgetrokken in 1150, was ooit een privé-kerk voor een machtige, adellijke familie. De bouwers ervan hadden kennis van internationale ontwikkelingen en architectuur en vertaalden deze ontwikkelingen van steen naar hout. Het interieur van de kerk is bijzonder rijk gedecoreerd met motieven uit het dagelijks leven zoals elanden en duiven,maar ook met gefantaseerde centaurs en draken. Deze manier van decoreren staat bekend als de Urnes-stijl.

Populaire kerken

De grootste staafkerk van Noorwegen staat in Heddal. Het is niet alleen een waar meesterstuk uit de Middeleeuwen, maar nog steeds een thuisbasis voor de christelijke gemeente van Notodden in Telemark. Op de wand van de buitengalerij kunt u runentekens zien, die vertellen dat de kerk was opgedragen aan de heilige maagd Maria.

Binnenin de kerk staat een prachtige met de hand bewerkte houten stoel die dateert uit ongeveer 1200.  De wandschildering die vandaag de dag is te bewonderen, dateert uit 1668. Daaronder, op de westelijke wand, zijn de overblijfselen te zien van de oorspronkelijke schildering uit 1300.

Maar de drukst bezochte en meest gefotografeerde staafkerk in Noorwegen is die van Borgund in Lærdal, in de buurt van de Sognefjord. Het is één van de best bewaard gebleven staafkerken. Er zijn verscheidene runen inscripties ontdekt op de wanden van de kerk.

Ingewikkelde decoraties

Er bestaan verschillende typen staafkerken, maar de stijlkenmerken  die ze allemaal hebben zijn de pilaren op de hoeken (de zogeheten “staves”) en een geraamte van muurplanken dat op een drempel rust. Deze wanden staan bekend als staafmuren, vandaar de naam staafkerken.

De decoratie van de staafkerken is een intrigerende mengeling van christelijke motieven en – naar wordt aangenomen – vroeg christelijke Vikingmotieven, zoals de  dooreen geweven drakenmotieven. De houten deuren en de sierknoppen zijn voorzien van prachtig houtsnijwerk.

Noorse staafkerken die bewaard zijn gebleven

*De originele staafkerk in Fantoft was gebouwd in Fortun in Sogn in 1150, afgebroken en verplaatst naar Fantoft in 1883, waar deze opnieuw is opgebouwd. De huidige staafkerk van Fantoft is een replica, nadat de originele kerk verloren is gegaan op 6 juni 1992 door een aangestoken brand.

*De staafkerk van Øye is waarschijnlijk tegen het einde van de twaalfde eeuw gebouwd. Deze kerk werd slecht onderhouden, en is waarschijnlijk ten onder gegaan aan houtrot of door een storm. Een nieuwe kerk werd gebouwd in Øye welk werd ingezegend in 1747. In de jaren '30 van de twintigste eeuw werden echter de restanten van de oude staafkerk gevonden tijdens werk aan de fundering van de nieuwe kerk, en het werd besloten de staafkerk opnieuw op te bouwen. In 1965 is de nieuwe staafkerk van Øye ingezegend.