Średniowieczne kościoły słupowe

Norwegia to jedyny kraj w Europie Północnej, gdzie zachowały się drewniane kościoły z okresu średniowiecza.

W średniowieczu, kiedy w Europie budowano ogromne katedry z kamienia, w Norwegii powstała podobna technologia budowlana wykorzystująca drewno.  Budowanie łodzi i domów w epoce wikingów rozwinęło technikę i tradycję łączenia sztuki z obróbką drewna. Przykładem najwyższego kunsztu tej sztuki były drewniane kościoły typu stavkirke.

Drewniane kościoły typu stavkirke stanowią szczególną część dziedzictwa architektonicznego Norwegii nie tylko o narodowym, ale również i światowym znaczeniu.

UNESCO

Najstarszy norweski kościół słupowy to świątynia w Urnes w gminie Luster nad wodami Sognefjordu. Jest to także jedyny taki kościół umieszczony na prestiżowej Liście Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Zbudowany w roku 1150, był kiedyś prywatnym kościołem wpływowej, szlacheckiej rodziny. Budowniczy tego drewnianego kościoła znali międzynarodowe trendy panujące wówczas w architekturze i przenosili je z kamienia na drewno. Wnętrze kościoła jest wyjątkowo bogato zdobione, a motywy zaczerpnięto z prawdziwego życia, jak wizerunki łosi czy gołębi, ale także z wyobraźni, jak centaury i smoki. Taki rodzaj zdobień znany jest jako styl z Urnes.

Popularne kościoły

Największy kościół słupowy w Norwegii znajduje się w Heddal. Jest on nie tylko średniowiecznym dziełem sztuki architektonicznej, lecz także kościołem, w którym nadal modlą się wierni z Notodden w Telemarku. Na jego zewnętrznej ścianie, w przejściu, widnieją runy, z których można odczytać, że kościół został poświęcony Świętej Maryi Dziewicy.

Wewnątrz kościoła można podziwiać przepięknie rzeźbiony drewniany fotel biskupi z około 1200 roku. Malowidła ścienne pochodzą z roku 1668. Na ścianie zachodniej widać pozostałości oryginalnych XIV-wiecznych malowideł.

Najczęściej odwiedzanym i fotografowanym drewnianym kościołem w Norwegii jest jednak Borgund w Lærdal nad Sognefjordem. To także jeden z najlepiej zachowanych drewnianych kościołów typu stavkirke. Na jego ścianach znaleziono kilka runicznych inskrypcji.

Złożone zdobienia

Rozróżnia się kilka rodzajów kościołów typu stavkirke, ale wszystkie mają charakterystyczne słupy narożne (od których pochodzi ich nazwa) oraz konstrukcję opartą nad drewnianej ramie spinanej długimi deskami (klepkami), nakładanymi pionowo i tworzącymi ścianę kościoła.

Zdobienia drewnianych kościołów wyróżniają się niezwykłym połączeniem chrześcijańskich elementów dekoracyjnych ze splecionymi smokami symbolami często uważanymi za przedchrześcijańskie motywy wikińskie. Również drewniane drzwi i szczyty kościołów są przepięknie rzeźbione.

Zachowane drewniane kościoły w Norwegii

* Oryginalny drewniany kościół w Fantoft, zbudowany w Fortun w Sogn w 1150 roku i przeniesiony do Fantoft w 1883 roku, spłonął w pożarze w dniu 6 czerwca 1992 roku. Kościół Fantoft został następnie odnowiony i przywrócony do stanu sprzed pożaru.

* Uznaje się iż Kościół Øye zostały zbudowany pod koniec 1100. Kościół był w złym stanie technicznym, najprawdopodobniej zgnił lub został zniszczony przez wiatr. W 1747 roku odbyło się uroczyste poświęcenie nowego kościoła Øye, w miejscu na którym dawniej stał stary kościół. Dopiero w 1930 roku, wykonywano prace przy fundamentach nowego kościoła, bazując na pozostałościach po starym kościele. Zdecydowano, aby ponownie wznieść kościół Øye, który został następnie konsekrowany w 1965 roku.